Vindorkuver á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi

Staðsetning

Fyrirhuguð vindorkusvæði á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi eru í landi Sóleyjarvalla, Hóls, Hraunkots og Staðarsels á sunnanverðu Langanesi. Í áætlunum er gert ráð fyrir að vegalengdin frá mörkum Þórshafnar að þeirri vindmyllu sem reist yrði næst byggðinni verði um 4 km. Norðausturvegur (þjóðvegur 85) liggur þvert yfir það svæði sem til skoðunar er.

Áætlanir um staðsetningu túrbína hafa breyst frá upphaflegum hugmyndum að teknu tilliti til votlendis, vatns, fornminja, hindrunarsvæðis Þórshafnarflugvallar, landamerkja og þátttöku landeigenda. Endanleg útfærsla ræðst af niðurstöðum umhverfismats, ákvörðunum sveitarfélagsins um skipulag og fleiru.

Myndin sýnir staðsetningu vindorkuversins eins og hún er kynnt í matsáætlun wpd. Matsáætlun miðast við stærstu mögulegu hönnun vindorkuversins en wpd vinnur einnig með sviðsmyndir með færri vindtúrbínum. Gera má ráð fyrir að vindorkuverið byggist upp í áföngum.

Verkefnislýsing

Sviðsmyndir

Unnið er út frá þremur sviðsmyndum sem eru misjafnar að umfangi:

Staða verkefnisins

Vindorkukostir á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi: Unnið að undirbúningi mats á umhverfisáhrifum.

wpd hefur skilað áætlun fyrir mat á umhverfisáhrifum vindorkuvera á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi til Skipulagsstofnunar. Í matsáætluninni er gerð grein fyrir því hvernig umhverfismatið verður framkvæmt og hvaða umhverfisþættir verða rannsakaðir. HMS birti álit sitt um matsáætlunina þann 1. apríl 2026. Gera má ráð fyrir að umhverfismat hefjist þegar þróunaraðili hefur tryggt aðgang að landi og taki að lágmarki tvö ár.

Lögð hefur verið inn umsókn um að virkjunarkostirnir verði settir í nýtingarflokk rammaáætlunar.

Þótt ofangreindir vindorkukostir séu til skoðunar er ekki gert ráð fyrir þeim Aðalskipulagi Langanesbyggðar 2007–2027. Vinna við nýtt aðalskipulag er hafin og felur meðal annars í sér að marka stefnu um vindorkuver. Ekkert formlegt leyfi hefur enn verið gefið fyrir rekstri vindorkuvera eða framkvæmdum við þau og niðurstaða umhverfismats þarf að liggja fyrir áður en stjórnvöld gefa út slík leyfi.

Tilraunaverkefnið á Sauðaneshálsi: Fallið frá uppsetningu

Niðurstaða Skipulagsstofnunar var að meta þyrfti áhrif tilraunaverkefnis wpd á Sauðaneshálsi á umhverfið í umhverfismati. Við það bætist að samkvæmt nýlegum ákvæðum laga um verndar- og orkunýtingaráætlun nr. 48/2011 skulu öll vindorkumannvirki sem ná meira en 30 metra hæð í hæstu stöðu flokkuð í nýtingarflokk, verndarflokk eða biðflokk í rammaáætlun. Það er tímafrekt ferli og hefur wpd því fallið frá hugmyndinni um tilraunaverkefni.

Þróunaraðili

wpd Ísland ehf.
wpd Ísland ehf. er aðilinn sem vinnur að því að fá að setja upp vindorkuver á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi. wpd Ísland er dótturfyrirtæki wpd GmbH í Þýskalandi sem er umsvifamikill þróunar- og rekstraraðili vindorkuvirkjana á landi víðs vegar um heiminn. wpd tók við þróun verkefnisins á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi af verkfræðistofunni Eflu sem leiddi þróunina þar til wpd tók yfir þróun tillagnanna í júlí 2022.

Aðrir þátttakendur í ferlinu

EFLA
Verkfræðistofan EFLA hóf þróun vindorkuhugmynda á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi árið 2019 og skilaði verkefnaupplýsingum til verkefnisstjórnar um rammaáætlun árið 2020. EFLA vann einnig matsáætlunina fyrir wpd. EFLA er jafnframt einn eigenda Þróunarfélags Finnafjarðarhafnar (FFPD) sem vinnur að uppbyggingu hafnar og iðnaðarsvæðis í Finnafirði.

Ríkisstofnanir og innviðafyrirtæki
Ríkið kemur að verkefnunum sem það stjórnvald sem veitir virkjunarleyfi í kjölfar umhverfismats, í samræmi við forgangsröðun Alþingis í Rammaáætlun. Verði af verkefninu mun Landsnet að líkindum setja upp tengivirki í tengslum við virkjunina og Vegagerðin þarf að samþykkja tengingar við þjóðvegi og ráðstafanir sem framkvæmdaaðili þarf að gera til að tryggja að vegir beri flutninga að svæðinu á framkvæmdatíma.

Langanesbyggð
Langanesbyggð er ekki beinn þátttakandi í þróun vindorkukostanna, en hefur áhrif á þróun þeirra sem það stjórnvald sem fer með skipulagsvald á svæðinu og eigandi hluta þess lands sem um ræðir. Langanesbyggð er jafnframt einn eigenda Þróunarfélags Finnafjarðarhafnar (FFPD) sem vinnur að uppbyggingu hafnar og iðnaðarsvæðis í Finnafirði.

Þróunarfélag Finnafjarðarhafnar ehf. (FFPD)
Þróunarfélag Finnafjarðarhafnar er ekki beinn þátttakandi í verkefninu en hefur hagsmuna að gæta þar sem aðgengi að raforku er talið forsenda uppbyggingar iðnaðarsvæðis og hafnar í Finnafirði. Þróunarfélagið er í eigu bremenports, Eflu, Langanesbyggðar og Vopnafjarðarhrepps.

Aðkoma Langanesbyggðar

Langanesbyggð ber ábyrgð á gerð aðal- og deiliskipulags fyrir svæðið, sem og á útgáfu framkvæmdaleyfis þegar þar að kemur. Ekki er gert ráð fyrir vindorkuverum í aðalskipulagi Langanesbyggðar 2007–2027. Vinna við nýtt aðalskipulag er hafin og í tengslum við hana þarf sveitarstjórn að taka afstöðu til hugsanlegra vindorkuvera og staðsetningar þeirra.

Í stefnu sveitarfélagsins sem samþykkt var á fundi sveitarstjórnar 20. júní 2024 lýsti þáverandi sveitarstjórn sig jákvæða fyrir áframhaldandi vinnu við þróun vindorkukosta á svæðinu með það fyrir augum að framleiða hluta þeirrar raforku sem til þarf til að tryggja uppbyggingu á rafeldsneytisverksmiðju í Finnafirði í skynsamlegum áföngum. Í því felst þó ekki endanlegt samþykki fyrir framkvæmdum sem er háð niðurstöðum umhverfismats, skipulagi, samningum við landeigendur um afnot af landi og fleiru.

Langanesbyggð hefur tekið þátt í að kanna möguleika á virkjun vindorku á svæðinu, meðal annars til að mæta hugsanlegri orkuþörf á fyrirhuguðu iðnaðarsvæði við Finnafjörð. Sveitarfélagið hefur veitt leyfi fyrir vindmælingum á Staðarselssvæðinu og tekið þátt í viðræðum við þróunaraðila, ráðuneyti og aðra hagsmunaaðila. Langanesbyggð hefur einnig tekið þátt í upplýsingagjöf og samráði við íbúa.

Langanesbyggð kemur einnig að málinu sem landeigandi í gegnum Jarðasjóð Langanesbyggðar. Viðræður um landleigusamning eru hafnar en ekki hefur verið gengið frá undirritun.

Næstu skref

Samningar um landleigu við landeigendur
Unnið er að samningum við landeigendur um leigu á landi undir vindtúrbínurnar til að tryggja aðgang að því landi sem fyrirtækið vill framkvæma á, ásamt því að draga úr áhættu verkefnisins áður en ráðist er í umfangsmiklar rannsóknir. Samið hefur verið við eigendur Hraunkots og samningaviðræður við aðra landeigendur eru hafnar.

Umhverfismat
Unnið er að undirbúningi mats á umhverfisáhrifum vindorkuvers eða -vera á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi. Í umhverfismati verður lagt mat á áhrif vindorkumannvirkjanna á þætti eins og vistgerðir og gróður, fuglalíf, dýralíf, jarðminjar, vatnshlot, landslag, óbyggð víðerni, ásýnd, skuggaflökt, myrkurgæði, hljóðvist, samfélag, menningarminjar og loftslag. Markmið umhverfismatsins og rannsókna er að kortleggja möguleg umhverfisáhrif svo koma megi í veg fyrir eða draga úr neikvæðum áhrifum starfseminnar með aðlögun á útfærslu vindorkuversins eða með mótvægisaðgerðum. Gera má ráð fyrir að umhverfismatið taki a.m.k. tvö ár.

Skipulag
Í Aðalskipulagi Langanesbyggðar 2007–2027 er ekki gert ráð fyrir vindorkuverum. Vinna við nýtt aðalskipulag er hafin og liður í þeirri vinnu er að taka afstöðu til virkjunarkostanna og staðsetningar þeirra. Kjósi sveitarstjórn að gera ráð fyrir vindorkuveri eða -verum þarf að skilgreina landið sem iðnaðarsvæði í aðalskipulagi. Áður en til útgáfu framkvæmdaleyfis kemur þarf svo að vinna deiliskipulag fyrir viðkomandi svæði, sem sýnir nánari staðsetningu vindtúrbína og annarra mannvirkja, legu vega og fleira.

Könnun á viðhorfi íbúa
Langanesbyggð hyggst kanna viðhorf íbúa til vindorkuvera í nóvember 2026. Könnunin er unnin í samstarfi við Rannsóknarstofnun Háskólans á Akureyri.

Rammaáætlun
Gögnum um vindorkuver á Brekknaheiði og Sauðaneshálsi var skilað til verkefnisstjórnar um rammaáætlun árið 2020 og wpd skilaði uppfærðum gögnum árið 2025. Gögnin hafa ekki verið tekin til efnislegrar meðferðar en hafa verið kynnt verkefnisstjórn og faghópum. Verkefnin eru meðal þeirra 27 vindorkuverkefna víða um land sem bíða afgreiðslu í 6. áfanga áætlunarinnar.  Verkefnisstjórn um rammaáætlun hefur það verkefni að gera tillögu að flokkun virkjunarkosta í orkunýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Fari virkjunarkostur í orkunýtingarflokk má gefa út virkjunarleyfi, að því gefnu að önnur skilyrði séu uppfyllt.

Upplýsingaefni frá þróunaraðila

Tímalína